ملاحظات مکان يابی
مصلای تهران به عنوان مجتمعی از بناها و فضاهای لازم برای حضور جمعيتهای ميليونی و برگزاری مراسم عبادی، سياسی، اجتماعی و انجام فعاليتهای متنوع فرهنگی، آموزشی و هنری نظير برگزاری نمايشگاههای بزرگ فرهنگی، کلاسهای آموزشی و ... میبايستی دارای ويژگيهايی باشد که برای انتخاب آن، معيارهايی از جمله موارد زير را بايد مد نظر قرار داد:
- مصلی بايستی در مركز جغرافیایی شهر باشد.
- راههای ارتباطی منتهی به مصلی و اطراف آن ، امکان دسترسی آسان و سریع را برای جمعیت بزرگ تهران فراهم سازد.
- دارای وسعت کافی برای اجرای طرح کامل معماری باشد.
- دارای موقعیت مناسب شهری به لحاظ تأسیساتی و خدماتی باشد.
- حداقل اشكالات را در مسائل حقوقی و نظاير آن به دنبال داشته باشد و امکان تملک اراضی مربوط به آن وجود داشته باشد.
- قابليتهای لازم برای رعایت ایمنی مردم را داشته باشد.
بررسی گزينههای مختلف مكان مصلی
بر اساس خصوصيات اشاره شده، گروه پيگيری طرح به جستجوی زمين در تهران پرداخت و با بررسیهای زياد، منطقهای در محدوده مركزی شهر را مناسب تشخيص داد.
برآورد اوليه در مورد مساحت مورد نياز، حدود يك ميليون مترمربع بوده، به طوريكه بتواند جمعيتی در حدود 600 تا 800 هزار نفر را در خود جای داده و درعين حال شامل فضاهای زير نيز باشد:
مسجد، شبستان، راههای ارتباطی و سطوح شيبدار جهت معلولين، توقفگاه، خدمات بهداشتی و وضوخانهها، محلهای تأسيسات برقی و مكانيكی، فضاهای فرهنگی شامل كتابخانه، موزه، نمايشگاه، مدرسه، محل همایشها و گردهماییهای بینالمللی اسلامی، محلی جهت پذيرائی از ميهمانان، قسمتهای اداری مربوط به واحدهای بهرهبردار، مركز كمكهای اوليه، بازار خريد، فضای سبز و غيره .
در سال 1361 به دنبال تعيين چنين دور نمايی از مجموعه، مناطق مختلفی در شهر تهران مورد بررسی دقيق و همه جانبه قرار گرفت و در نهایت مكانهای زير پيشنهاد گرديد:
1 - پادگان وليعصر (ميدان سپاه)
2 - پادگان حر (خيابان كارگر جنوبی- ميدان حر)
3 - زمينهای شمال ميدان آزادی
4 - بوستان لاله (بلوار كشاورز)
5 - اراضی عباسآباد
موارد فوق در جلسات متعدد مورد بررسی كارشناسی قرار گرفت و در نهايت، پس از نشستها و مذاكرات متعدد با مسئولين ذيربط، نتايج زير حاصل گرديد:
1 - پادگان وليعصر(عج): به لحاظ محدوديت فض و عدم قابليت لازم جهت توسعه و نيز عدم وجود دسترسیهای كافی، برای تردد ، مردود شناخته شد. بويژه آن كه اين محل برای وسايل نقليه و نيز استقرار اتوبوسهای شركت واحد، گنجايش لازم را ندارد و قطار مترو از آن منطقه عبور نمیکند. همچنين لازم بود كه نزدیک به 200 تا 300 هزار مترمربع از خانههای اطراف پادگان خريداری شود كه به لحاظ اقتصادی و نيز مشكلات جابجائی اهالی، چندان دستيافتنی نبود.
2 - پادگان حر: به دلايل ذكرشده در بند 1 و نيز موقعيت نامناسب شهری مورد موافقت قرار نگرفت.
3 - زمينهای شمال ميدان آزادی: به لحاظ نزديكی به فرودگاه و صدای ناشی از تردد هواپيماها و نيز همجواری با ترمينال مسافربری و به لحاظ عدم مركزيت آن، مورد قبول واقع نگرديد.
4 - بوستان لاله: با توجه به اينكه اين مكان و معماری آن با عملكرد تفريحی شكل گرفته و درضمن حفظ این بوستان بعنوان فضای سبز مناسب در نزدیکی دانشگاه تهران و مناطق اطراف لازم بود، مورد قبول واقع نشد.
5 - اراضی عباس آباد: 
همانطور كه در نقشه زير مشاهده میشود، اين اراضی شامل سه قطعه زمين مجزا میباشد كه به ترتيب عبارتند از:
قطعه شماره يك: از شمال محدود به بزرگراه رسالت، از شرق محدود به خيابان شهيد قنبرزاده، از جنوب محدود به خيابان شهيد مظلوم آيتالله دكتر بهشتی و از غرب محدود به خيابان پاكستان و بزرگراه شهيد مدرس
قطعه شماره دو: ازشمال محدود به بزرگراه شهيد همت، از شرق محدود به بزرگراه شهيد حقانی، از جنوب محدود به بزرگراه رسالت و از غرب محدود به بزرگراه مدرس
قطعه شماره سه: محدوده جنوب خيابان شهيد قنبرزاده و محل فعلی پادگان عباسآباد، محدود بين خيابانهای شهيد مظلوم آيتالله دکتر بهشتی، شهيد مفتح، شهید مطهری و پارسا.
همچنين پس از ساخت دو پل بر روی بزرگراه مدرس، ارتباط توقفگاه فعلی بيهقی به عنوان محل توقف خودرو با ورودی غربی مصلی برقرار خواهد شد. هماينك در طرح اصلی مصلی، مجموعه بناهای مربوط به مسجد جامع و صحنهای آن، كتابخانه، موزه، مركز اجتماعات، بازارهای سنتی و فرهنگی و ... در قطعه شماره يك قرار دارد و ساير زمينها جهت خدماترسانی به اين مجموعه (مثل توقفگاه خودرو) درنظرگرفتهشدهاست. قطعه شماره يك، مجموعه اصلی طرح بوده و بناهای مصلی و مسجد جامع تهران، ميدان بزرگ شهر و محل يادمان امام خمينی(ره) در آن احداث میگردد.
مراحل تصويب اراضی تخصيصی به مصلی:
پس از ارزيابی و بررسی، گروه پيگيری طرح، به اين نتيجه رسيد كه بافت مركزی شهر تهران آنچنان فشرده است كه نمیتواند جوابگوی عملكردی پرفشار (به لحاظ حضور جمعيت ميليونی در مراسم و گردهمايیهای بزرگ) باشد. اما خيابانها و بزرگراههای احداثی در منطقه عباسآباد، بخوبی كشش لازم جهت تأمين ارتباط با تمامی نقاط شهر را، فراهم میكنند. بعلاوه شبكههای در دست احداث و نيز شبكه راه آهن زيرزمينی(مترو) از امتيازات مثبت اين انتخاب به شمار میآيند. ضمناً به دليل وسعت اراضی فوق، امكان گسترش و استقرار ملحقات و فضاهای جنبی طرح نيز فراهم است. بنابراين در چنين فضايی میتوان تمامی نيازهای روزمره شهروندان تهرانی،نظير گذراندن صحيح اوقات فراغت، تهيه وسايل روزانه از مراكز خريد و همچنين شركت در فعاليتهای فرهنگی را تأمين نمود.
گزارش بررسیهای فوق به امام جمعه محترم تهران حضرت آيت الله خامنهای (مدظله العالی) ارائه گرديد. امام جمعه محترم تهران (رئيس جمهور وقت تهران) به اتفاق رئيس مجلس وقت تهران و امام جمعه موقت تهران (آيتالله هاشمی رفسنجانی) ضمن تصويب گزارش کارشناسی گروه پيگيری طرح ، طی نامهای به رهبر کبير انقلاب اسلامی حضرت امام خمينی (ره) پيشنهاد نمودند که اراضی عباس آباد برای احداث مصلای امام خمينی اختصاص يابد. متن نامه بشرح زير است.
بسمه تعالی
محضر مبارک رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامی
حضرت آيتالله العظمی امام خمينی (مدظله العالی)
السلام عليکم و رحمةالله
به دنبال نياز به ايجاد مصلای تهران و در پی جستجو و بررسی چند ساله، محلی مناسب در قسمت شمال مرکزی تهران (عباس آباد) که در مالکيت شهرداری است شناسايی شد و طرح مناسب و جامعی پس از مشورت فراوان و به مسابقه گذاشتن ميان مهندسان داخلی و خارجی، تهيه شد.
از آنجا که مشکلات حقوقی و ثبتی و تشريفات انتقال قانونی به اين زودیها قابل حل نيست و مشکلات اقامهی نماز جمعهی تهران در دانشگاه، روز افزون است و به نظر میرسد که اين کار بايد به همت و اراده حضرتعالی به سرانجام برسد، لذا استدعا دارد اجازه فرماييد مقدار يک ميليون مترمربع از اراضی مزبور در حد فاصل خيابان شهید بهشتی به سمت شمال که قسمت اعظم آن نيز با موافقت شهرداری محصور گرديده و در اختيار مصلا است به ساختمان مصلا و تا حد لازم در محور قبله از شمال آن برای ساير مرافق اختصاص يابد و تصدی امور آن با امام جمعه تهران باشد .
همچنين طرحهايی که بعداً در حريم مصلای تهران پيشبينی ميشود با موافقت امام جمعه انجام گيرد.
حضرت امام در ذيل نامه مرقوم فرمودند:
بسمه تعالي
انشاء الله در كنار ساختن مصلای تهران در ساختن بينش كفر ستيزی مسلمانان موفق باشيد، ضمناً سادگی مصلی بايد يادآور سادگی محل عبادت مسلمانان صدر اسلام باشد و شديداً از زرق و برق ساختمانهای مساجد اسلام آمريكايی جلوگيری شود. خداوند تمامی دستاندركاران برپاكننده مساجد الله را تأیيد فرمايد.
روح الله الموسوی الخمينی24/8/67