راه ديگر براى شناخت گناه :

در قرآن هيجده گروه بخاطر گناهان مختلف، مورد لعن قرار گرفته‏اند.
«لعن» در اصل به معنى طرد و دور ساختن از رحمــت، آميــخته با خشم و غضب است. با اينكه رحمت خداوند شامل همه چيز مى‏شود.
«وَ رَحمَتى وَسعَت كُلّ شَيى» 
«و رحمت من بر هر چيزى گسترده است.»
ولى انسان بخاطر سوء انتخاب خود به جايى مى‏رســد كه همــچون تــوپ در بسته در اقيــانوس رحمت الهى قرار دارد اما ذره‏اى آب رحمت را به درون نمى‏پذيرد.
 

لشكر عقل و جهل :

براى شناخت بيشتر گناهان، حديث معروفى كه در آن، لشكر عقل و جهل شمرده شده راهـنماى بسيار خوبـى است كه ما را در اين راستا كمك خواهد كرد. 
در آغــاز حديث، سماعة بن مهران مى‏گــويد: جمــعى در محـضر امــام صادق عليه السلام بودنـد، سخن از عقل و جهل به ميان آمد. امام صادق عـلـيه السلام فرمود: عـقـل و لشكرش و همچنين جهل و لشكرش را بشناسيد تا هدايت گرديد.

سماعه مى‏گويد: امام صادق عليه السلام نخـسـت عقل و جـهـل را تــعريف كرد سـپـس 75 خـصلت را به عنوان لشكر عقل شمرد و 75 خصلت ديگر را به عنوان لشگر جهـل بـرشـمـرد. (كه براى رعـايت اختـصار از ذكر آنها خـوددارى شد) و در پايان فرمود: پيامبران و اوصياى او و هر مؤمن حقيقى مجهز به لشكر عقل هستند.


اقسام گناه :

علماى اسلام از قديم گناهان را بر دو گونه تقسيم نموده‏اند:
1- گناهان كبيره (بزرگ).
2- گناهان صغيره (كوچك).

اين تقسيم بندى از قرآن و روايات سرچشمه گرفته است.
در قرآن چنين مى‏خوانيم:
«ان تجتنبوا كبائر ماتنهون عنه نكفر عنكم سيئاتكم و ندخلكم مدخلا كريماً» سوره نساء آیه 31
«اگر از گناهان كبيره‏اى كه از آن نهى شده‏ايد، اجتناب كنيد، گناهان كوچك شما را مى‏پوشــانيم و شما را در جايگــاه خوبى وارد مى‏سازيم.»

و در جاى ديگر آمده است:
«و وضعَ الكِتاب فَترىَ الُمجرمينَ مُشفِقينَ ممّا فيهِ و يقُولونَ يا ويلتنا ما لِهذا الكِتاب لايُغادِر صغيرة وَلا كَبيرةً الا اَحصاها» سوره کهف آیه 49
«و كتــاب (نــامــه اعمـال) در آنـجـا گــذارده شود، گنهكـاران را مى‏بـيـنـى كه از آنچه در آن است، ترسان و هراسناكند، و مى‏گويند: اى واى بر ما، اين چه كتابى است كه هيچ عمل كوچك و بزرگى نيست، مگر اينكه آن را شماره كرده است؟»

و در آيه‏اى ديگر مى‏خوانيم:
«الّذين يَجتَنبون كبائِرَ الاِثم و الفَواحش الاّ اللَمَم انّ ربّك واسعُ المَغفرة...» سوره نجم آیه 32
«(نــيـكوكــاران) كسانى هسـتـنـد كه از گناهـان بزرگ و زشتى ها، جز گنــاهان كوچــك پرهيــز مى‏كنند، بى‏گمـان آمــرزش پروردگارت وسيع است.»

و درباره‏ى بهشتيان مى‏خوانيم:
«و الَّذينَ يَجتَنِبُون كبائِر الاِثمِ و الْفَواحِش» سوره شوری آیه 37
«(مواهب آخرت، جاودانه است براى) آنانكه از گناهان بزرگ و كارهاى زشت پرهيز مى‏كنند.»

و درباره‏ى مغفرت الهى مى‏خوانيم:
«انّ اللهّ لايَغفر اَن يُشركَ به و يَغفِر ما دونَ ذلك لِمن يشآء و من يُشرك بِاللّه فَقد اِفتَرى‏ اِثماً عَظيماً» سورخ نساء آیه 48
«خداوند (هرگز) شرك را نمى‏بخشد و پايين‏تر از آن را براى هركس بخواهد (و شايستگى داشته باشد) مى‏بخشد و آن كس كه براى خدا شريكى قايل گردد، گناه بزرگى انجام داده است.»
از اين آيات به روشنى استفاده مى‏شود، كه گناهان، دو گونــه‏اند: كـبـيـره و صـغـيـره و همـچنين استفاده مى‏شود بعضى از گناهان، بدون توبه حقيقى بخشودنى نيست، ولى بعضى از آنها بخشودنى است.


تقسيم بندى گناهان در روايات :

روايات متعددى از ائمّه عليهم السلام به ما رسيده كه بيانگر تقسيم گناهان به كبيره و صغيره است، ودر كتاب اصول كافى يك باب تحت عنوان «باب الكبائر» به اين موضوع اختصاص يافته كه داراى 24 حديث است.

در روايت اوّل و دوّم اين باب، تصريح شده كه گناهـان كــبيره، گناهانى را گويند كه خداوند، دوزخ و آتش جهنم را بر آنها مقرر نموده است. 

در بعضى از اين روايات (روايت سـوم و هــشـتـم)، هـفـت گـنــاه به عنوان گناه كبيره، و در برخى از روايات (روايت 24) نوزده گناه به عنوان گناهان كبيره، شمرده شده است. 

گــرچه هــر گـنــاه، چون مخــالـفـت فرمان خداى بزرگ است، سنگين و بزرگ مى‏باشد، ولى اين موضوع منافات ندارد كه بعضى از گناهان نسبت به خود و آثارى كه دارد، بزرگتر از برخى ديگر باشد، و به گناهان بزرگ و كوچك تقسيم گردد.


ميزان و معيار شناخت گناهان كبيره از صغيره :

در اينكه معيار در شناخت گناهان كبيره از صغيره چيست، بين علما، گفتگو و اختلاف فراوان شده، كه در مجموع 5 معيار را بيان كرده‏اند:
1: هر گناهى كه خداوند در قرآن، براى آن وعده عذاب داده باشد.
2: هر گناهى كه شارع مقدس، براى آن حد تعيين كرده، مانند شرابخوارى يا زنا و دزدى و مانند آن كه تازيانه و كشتن و سنگسار از حدود آنها است و در قرآن به آن هشدار داده است.
3: هر گناهى كه بيانگر بى اعتنايى به دين است.
4: هر گناهى كه حرمت و بزرگ بودنش با دليل قاطع ثابت شده است.
5: هر گناهى كه در قرآن و سنّت، انجام دهنده آن، شديداً تهديد شده است. 

در مورد شماره گناهان كبيره، برخى آن را 7 عدد و برخى 10 و برخى 20 و بعضى 34 و بعضى 40 عدد و بيشتر، ذكـر نموده‏اند. بايد توجه داشت كه اين تفاوت از آيات و روايات مختلف، اقتباس و جمع آورى شده و بخـاطــر آن اسـت كه همه گناهان كبيره نيز يكسان نيستند.


گناهان كبيره در كلام امام صادق عليه السلام :

عمروبن عبيد، يكى از علماى اسلام، به حضور امام صادق عليه السلام آمد، سلام كرد و سپس اين آيه را خواند:
«الذينّ يجتنبون كبائر الاثم و الفواحش» 
«نيكوكاران كسانى هستند كه از گناهان بزرگ، و زشتى‏ پرهيز مى‏كنند.»
سپس سكوت كرد و دنبال آيه را نخواند؛
امام صادق عليه السلام به او فرمودند: «چرا سكوت كردى؟!»
او گفت: «دوست دارم، گناهان كبيره را از كتاب خداوند بدانم.»
آنگاه امام صادق عليه السلام گناهان كبيره‏اى را كه در قرآن آمده بيان نمودند:

1: بزرگترين گناهان كبيره، شرك به خداست؛ قرآن مى‏فرمايد:
«وَ من يُشرك بِاللّه فَقد حَرّم اللّه عَلَيهِ الجنّة» سوره مائده آیه 72
«كسيكه براى خدا، شريك قرار دهد، خداوند بهشت را بر او حرام مى‏كند.»

2: نااميدى از رحمت خدا؛
«انّه لايَيأس مِن روحِ اللّه الاّ القَوم الكافِرون» سوره یوسف آیه 87
«هيچكس جز كافران از رحمت خدا، نوميد نگردد.»

3: ايمنى از مكر (عذاب و مهلت) خدا؛
«فلا يامن من مكر اللهّ الاّ القوم الخاسرون» سوره اعراف آیه 99
«از مكر خداايمن نشود، مگر مردم زيانكار.»

4: عقوق (و آزار) والدين؛ چنانكه قرآن از زبان عيسى عليه السلام مى‏فرمايد:
«و برّاً بِوالدَتى و لَم يَجعَلنى جَبّاراً شقيّاً» سوره مریم آیه 14
«خدا دستور داده كه به مادرم نيكى كنم و مرا زورگوى تيره بخت قرار نداده است.»

5: كشتن انسانِ بى‏گناه؛
«و مَن يَقتُل مؤمِناً مُتعَمّداً فَجزاؤه جهَنّم خالِداً فيها و غَضبَ اللّه عَليه وَ لَعنَه وَ اعدّ لَه عَذاباً عَظيماً» سوره نساء آیه 93
«و هـر كس فرد با ايمانى را از روى عمد، به قتل برساند مجازات او، دوزخ است كه جاودانه در آن مى‏ماند، و خداوند بر او غضب مى‏كند و از رحمتش دور مى‏سازد و عذاب عظيمى براى او آماده ساخته است.»

6: نسبت نارواى زنا به زن پاكدامن؛
«انّ الّذينَ يَرمُونَ الُمحصِناتِ الغافِلات المُؤمِنات لُعِنُوا فى الدّنيا و الاخرة وَ لَهم عَذاب عَظيم» سوره نور آیه 23
«كسانى كه زنان پاكدامن و بى خبر (از هر گونه آلودگى) و با ايمان را متهم مى‏سازند، در دنيا و آخرت، از رحمت الهى بدورند، و عذاب بزرگى در انتظارشان است.»

7: خوردن مال يتيم؛
«انّ الّذينَ يَأكلون اَموال اليَتامى‏ انماّ ياكلون فى بطونهم ناراً وسيصلون سعيراً» سوره نساء آیه 10
«همانا كسانى كه اموال يتيمان را مى‏خورند، آنها در شكم‏هاى خود، آتش فرو مى‏برند و بزودى در آتش سوزان مى‏سوزند.»

8: فرار از جبهه جهاد؛
«وَ مَن يُولّهم يَومئذٍ دُبُره الاّ مُتِحرّفاً لِقتال او مُتحيّزاً الى فِئَة بآء بِغَضب مِن اللّه وَ مَأواه جَهنّم و بئس المصير» سوره انفال آیه 16
«و هر كس در آن هنگام (جنگ) به آنها پشت كند مگر در صورتى كه هدفش، كناره گيرى از ميدان براى حمله مجدد و يا به قصد پيوستن به گروهى (از مجاهدان) بوده باشد (چنين كسى) گرفتار خشم پروردگار خواهد شد، و جايگاه او جهنـم، و چه بد عاقبتى است.»

9: ربا خوارى؛
«اَلّذينَ يَاكُلونَ الرِّبا لايَقُومُون اِلاّ كَما يَقوم الّذى يَتخبَّطهُ الشّيطان مِن المسّ» سوره بقره ایه 275
«كــسانى كه ربــا مى‏خورند، بر نمى‏خيزند مگر مانند كسى كه شيطان باتماس خود، او را همچون ديوانه، آشفته حال كرده است.»

10: سحر و جادو؛
«وَ لَقَد عَلمُوا لِمَن اشتَراهُ مالَه فِى الاخِرة مِن خلاق» سوره بقره آیه 102
«قطعاً دانستند كه هر كس خريدار جادو شود، در آخرت، بى‏بهره خواهد بود.»

11: زنا؛
«وَ مَن يَفعَل ذلكَ يَلقَ اَثاماً يُضاعف لَه العَذاب يَومَ القيامَة وَ يَخلُد فيهِ مُهاناً» سوره فرقان آیه 68 - 69
«هـر كــس كه زنــا كند، مـجـازاتـش را خواهد ديد، عذاب چنين كسى در قيامت، مضاعف گردد و با خوارى، هميشه در آن خواهد ماند.»

12: سوگند دروغ براى گناه؛
«ان اَلّذينَ يَشتَرونَ بِعَهدِ اللّه و ايمانِهم ثَمَناً قَليلاً اُولئِك لا خلاقَ لَهم فِى الاخِرة» سوره آل عمران آیه 77
«كسانى كه پيمان خود با خدا و سوگندهاى خود را به بهاى اندك مى‏فروشند، در آخرت، بى بهره‏اند.»

13: خيانت در غنايم جنگى؛ سوره آل عمران آیه 161
«وَ مَن يَغلُل يَاتِ بِما غَلّ يَوم القِيامَة» 
«و هر كه در غنيمت جنگى، خيانت كند، روز قيامت با آنچه خيانت كرده بيايد.»

14: نپرداختن زكات واجب؛
«يَومَ يُحمى‏ عَلَيها فى نارِ جَهنَّم فَتُكوى‏ بِها جِباهُهُم و جُنوبهم و ظُهورهم» سوره توبه آیه 35
«در آن روز (طلاها و نقره‏ها را) در آتــش دوزخ داغ و ســوزان كــرده و با آن صورت‏ها و پهلوها و پشت‏هايشان را داغ مى‏گذارند.»

15: گواهى به دروغ، كتمان؛
«وَ مَن يَكتُمها فَاِنّه آثِم قَلبَه» سوره بقره آیه 283
«و هر كس گواهى دادن را پنهان كند، قلبش گنهكار است.»

16: شرابخوارى،
«يا ايّها الَّذين آمَنوا اِنّما الخَمر و المَيسر و الاَنصابُ و الاَزلام رِجسٌ من عَمل الشَّيطان فَاجتَنبوه لعّلكم تُفلِحون» سوره مائده آیه 90
«اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد، شراب و قمار و بت‏ها و تيرهاى قرعـه پليدند و از عمل شيطـانـند. پس از آنها دورى كنيد باشد كه رستگار شويد.»

17: ترك نماز يا واجبات ديگر بطور عمد، زيرا پيامبر صلى الله عليه وآله فرمود:
«من ترك الصّلاة متعمّداً فقد بَرى من ذمّة اللّه و ذمّة رسول اللّه»
«هر كس عمداً نماز را ترك كند از پيمان خدا و رسول خدا بيزارى جسته است.»

18و19: پيمان شكنى و قطع رحم، چنانكه خداوند مى‏فرمايد:
«اُولئِك لَهمُ اللَعنَة وَ لَهم سُوء الدّار» سوره رعد آیه 25
«براى آنانكه (پيمان را مى‏شكنند و قطع رحم مى‏كنند) لعنت و خانه بد در آخرت، است.»

امام صادق عليه السلام به اينجا كه رسيد، عمروبن عبيد در حالـى كه از شــدت ناراحـتـى، شيـون مى‏كشـيـد از محضــر آن حضرت خارج شد و مى‏گفت:
«هلك من قال برأيه و نازعكم فى الفضل و العلم»
«به هلاكت رسيد آنكس كه به رأى، فتوا داد، و در فضل و علم با شما، ستيزكرد.»

ادامه دارد...